PostgreSQL açıq mənbəli, güclü və geniş imkanlara malik obyekt-relasional verilənlər bazası idarəetmə sistemidir. Proqramlarda böyük həcmdə məlumatın saxlanılması, təşkil olunması, sorğulanması və idarə edilməsi üçün istifadə olunur. Sadə dillə desək, PostgreSQL proqramların istifadə etdiyi məlumatların təhlükəsiz və strukturlaşdırılmış şəkildə saxlanıldığı sistemdir.

Məsələn, bir onlayn mağazada istifadəçilər, məhsullar, sifarişlər və ödəniş məlumatları müxtəlif cədvəllərdə saxlanıla bilər. İstifadəçi sifariş verdikdə Backend həmin məlumatı PostgreSQL verilənlər bazasına əlavə edə, daha sonra isə lazım olduqda yenidən əldə edə bilər. PostgreSQL xüsusilə Backend proqramlaşdırma, veb tətbiqlər, böyük informasiya sistemləri və Data Analitika sahələrində geniş istifadə olunur.

PostgreSQL necə işləyir?

PostgreSQL məlumatları əsasən cədvəllər formasında saxlayır. Məsələn, istifadəçilər üçün yaradılmış cədvəldə ad, soyad, e-poçt ünvanı və qeydiyyat tarixi kimi məlumatlar ayrı-ayrı sütunlarda yerləşə bilər. Proqramçı SQL sorğularından istifadə etməklə həmin məlumatları əlavə edə, dəyişə, silə və ya əldə edə bilər.

Sadə məlumat axını belə ola bilər:

İstifadəçi → Frontend → API → Backend → PostgreSQL

Məsələn, istifadəçi profil səhifəsini açdıqda Frontend API-yə sorğu göndərir. Backend həmin sorğunu qəbul edir, PostgreSQL verilənlər bazasından istifadəçinin məlumatlarını əldə edir və nəticəni yenidən tətbiqə qaytarır.

PostgreSQL ilə SQL arasında fərq nədir?

PostgreSQL və SQL eyni anlayış deyil. SQL — verilənlər bazasında məlumatlarla işləmək üçün istifadə olunan sorğu dilidir. PostgreSQL isə SQL-dən istifadə edən verilənlər bazası idarəetmə sistemidir. Sadə nümunə ilə desək, SQL verilənlər bazasına hansı əməliyyatı etməli olduğunu bildirdiyimiz dildir, PostgreSQL isə həmin əmrləri qəbul edən və məlumatları idarə edən sistemdir.

Məsələn:

SELECT * FROM users;

SQL sorğusudur. PostgreSQL isə həmin sorğunu icra edir və users cədvəlindəki məlumatları qaytarır. Bu səbəbdən PostgreSQL öyrənmək istəyənlər üçün əvvəlcə SQL-in əsaslarını başa düşmək vacibdir.

PostgreSQL nə üçün istifadə olunur?

PostgreSQL müxtəlif ölçülü proqram və sistemlərdə istifadə edilə bilər. Veb tətbiqlərdə istifadəçi məlumatlarını, sifarişləri, məhsulları və digər məlumatları saxlamaq üçün PostgreSQL-dən istifadə etmək mümkündür. Backend proqramlaşdırmada PostgreSQL Python, Java və digər proqramlaşdırma dillərində hazırlanmış server tətbiqləri ilə əlaqələndirilə bilər. Data Analitika sahəsində isə böyük məlumat cədvəllərinin saxlanılması, SQL sorğuları vasitəsilə təhlil edilməsi və hesabat üçün hazırlanması mümkündür. PostgreSQL elektron ticarət sistemlərində, maliyyə platformalarında, korporativ tətbiqlərdə, mobil tətbiqlərin Backend sistemlərində və məlumat əsaslı müxtəlif layihələrdə istifadə edilə bilər.

PostgreSQL-in əsas xüsusiyyətləri hansılardır?

PostgreSQL-in populyarlığının əsas səbəblərindən biri geniş funksionallığa malik olmasıdır.

Açıq mənbəlidir

PostgreSQL açıq mənbəli proqram təminatıdır. İstifadəçilər onu ödənişsiz istifadə edə və müxtəlif layihələrdə tətbiq edə bilirlər.

SQL dəstəyi

PostgreSQL SQL vasitəsilə məlumatların yaradılması, axtarılması, dəyişdirilməsi və silinməsini təmin edir.

SELECT, INSERT, UPDATE və DELETE PostgreSQL ilə işləyərkən ən çox istifadə olunan SQL əmrlərindəndir.

Tranzaksiyalar

PostgreSQL tranzaksiya mexanizmlərini dəstəkləyir.

Tranzaksiya bir neçə verilənlər bazası əməliyyatının vahid proses kimi həyata keçirilməsinə imkan verir.

Məsələn, bir bank hesabından pul çıxarılıb digər hesaba əlavə olunursa, hər iki əməliyyatın düzgün tamamlanması vacibdir. Əməliyyatlardan biri uğursuz olarsa, sistem əvvəlki vəziyyətə qaytarıla bilər.

Məlumat bütövlüyü

Primary Key, Foreign Key, UNIQUE və NOT NULL kimi məhdudiyyətlər məlumatların düzgün və ardıcıl saxlanılmasına kömək edir.

JSON və JSONB dəstəyi

PostgreSQL yalnız klassik cədvəl strukturları ilə məhdudlaşmır. JSON və JSONB məlumatları ilə də işləyə bilir. Bu xüsusiyyət bəzi hallarda strukturlaşdırılmış və daha çevik məlumat modellərini eyni sistem daxilində idarə etməyə imkan verir.

İndekslər

Böyük verilənlər bazasında hər sorğu zamanı bütün məlumatların yoxlanılması performansı azalda bilər. İndekslər müəyyən məlumatların daha sürətli tapılmasına kömək edir. PostgreSQL müxtəlif ehtiyaclara uyğun bir neçə indeks növünü dəstəkləyir.

PostgreSQL və NoSQL arasında fərq nədir?

PostgreSQL əsasən relasional verilənlər bazası sistemidir. Məlumatlar cədvəllər, sətirlər və sütunlar şəklində strukturlaşdırılır və cədvəllər arasında əlaqələr yaradıla bilər. NoSQL isə əlaqəli olmayan müxtəlif verilənlər bazası modellərini əhatə edən geniş anlayışdır. MongoDB kimi sənəd əsaslı NoSQL sistemlərində məlumatların saxlanılma strukturu daha çevik ola bilər. PostgreSQL-in JSON və JSONB dəstəyi isə bəzi yarı-strukturlaşdırılmış məlumatlarla da rahat işləməyə imkan verir. Buna görə verilənlər bazası seçərkən sadəcə SQL və ya NoSQL olmasına deyil, layihənin konkret tələblərinə baxmaq lazımdır.

PostgreSQL Backend proqramlaşdırmada necə istifadə olunur?

PostgreSQL Backend proqramlaşdırmada ən çox istifadə olunan verilənlər bazası sistemlərindən biridir. Python ilə Django kimi framework-lər PostgreSQL verilənlər bazasına qoşula bilər. Java tərəfində isə Spring Boot və Hibernate vasitəsilə PostgreSQL ilə işləyən server tətbiqləri hazırlamaq mümkündür. Məsələn, istifadəçi qeydiyyatdan keçərkən Backend onun məlumatlarını qəbul edir, yoxlayır və PostgreSQL bazasına əlavə edir. Daha sonra istifadəçi sistemə daxil olduqda Backend uyğun məlumatları verilənlər bazasından sorğulayır. Bu səbəbdən PostgreSQL bilikləri Backend Developer üçün faydalı praktiki bacarıqlardan biridir.

PostgreSQL Data Analitikada necə istifadə olunur?

PostgreSQL yalnız proqramların məlumatlarını saxlamaq üçün deyil, Data Analitika üçün də istifadə edilə bilər. Analitik PostgreSQL daxilində saxlanılan məlumatlara SQL sorğuları göndərərək:

məlumatları filtr edə, qruplaşdıra, müxtəlif cədvəlləri birləşdirə, statistik göstəricilər hesablaya və analiz üçün lazım olan məlumatları hazırlaya bilər. Bu nəticələr sonradan Python və ya Power BI kimi digər analitika alətlərinə ötürülə bilər. Buna görə SQL və PostgreSQL bilikləri Data Analyst istiqamətində də əhəmiyyətlidir.

PostgreSQL öyrənmək üçün nə bilmək lazımdır?

PostgreSQL öyrənməyə başlamazdan əvvəl SQL haqqında baza biliklərinin olması prosesi asanlaşdırır. İlk mərhələdə cədvəllərin yaradılması, məlumat tipləri, SELECT, WHERE, ORDER BY, GROUP BY, JOIN, INSERT, UPDATE və DELETE kimi əsas SQL anlayışlarını öyrənmək məqsədəuyğundur. Daha sonra indekslər, tranzaksiyalar, əlaqələr, constraint-lər, subquery-lər, CTE-lər və performans optimizasiyası kimi daha qabaqcıl mövzulara keçmək mümkündür. Backend istiqamətində inkişaf etmək istəyənlər isə PostgreSQL-i Python/Django və ya Java/Spring Boot kimi texnologiyalarla birlikdə praktik layihələr üzərində öyrənə bilərlər.

Tez-tez verilən suallar

PostgreSQL proqramlaşdırma dilidirmi?

Xeyr. PostgreSQL proqramlaşdırma dili deyil. O, verilənlər bazası idarəetmə sistemidir. PostgreSQL daxilində məlumatlarla işləmək üçün əsasən SQL-dən istifadə olunur.

PostgreSQL pulsuzdur?

Bəli. PostgreSQL açıq mənbəli verilənlər bazası sistemidir və ödənişsiz istifadə edilə bilər.

PostgreSQL öyrənmək çətindirmi?

SQL-in əsaslarını bilən istifadəçi PostgreSQL-in əsas funksiyalarını nisbətən rahat öyrənə bilər. Daha böyük və yüksək performans tələb edən sistemlərin idarə olunması isə əlavə verilənlər bazası bilikləri tələb edir.

PostgreSQL Backend üçün istifadə olunur?

Bəli. PostgreSQL Python, Java və digər Backend texnologiyaları ilə birlikdə geniş istifadə olunur.

PostgreSQL Data Analitika üçün uyğundur?

Bəli. SQL sorğuları vasitəsilə məlumatların seçilməsi, filtrlənməsi, qruplaşdırılması və müxtəlif cədvəllərin birləşdirilməsi PostgreSQL-i analitik işlər üçün də faydalı edir.

PostgreSQL ilə MySQL eynidirmi?

Xeyr. Hər ikisi relasional verilənlər bazası idarəetmə sistemidir, lakin onların funksiyaları, arxitekturası və bəzi SQL xüsusiyyətləri arasında fərqlər mövcuddur.

Əgər siz də PostgreSQL-in nə olduğunu və digər proqramlaşdırma mövzularını öyrənmək istəyirsinizsə, Backend və ya Full-Stack kurslarımıza qoşulun!

https://jetacademy.az/az/tedris-saheleri/full-stack-proqramlasdirma-telimi