IT Biznes Analitika nədir və kimlər üçün uyğundur?

Bir şirkət yeni mobil tətbiq hazırlamaq istəyir. Biznes komandası tətbiqin hansı problemi həll etməli olduğunu bilir, proqramçılar isə sistemi texniki olaraq necə quracaqlarını düşünürlər. Bəs biznesin istəklərini dəqiq anlayıb onları proqramlaşdırma komandasının işləyə biləcəyi aydın tələblərə kim çevirir? Bu prosesdə əsas rollardan birini IT Business Analyst, yəni İT biznes analitiki yerinə yetirir. Son illərdə rəqəmsal məhsulların və xidmətlərin artması ilə IT Biznes Analitika sahəsinə maraq da yüksəlib. Bu istiqamət xüsusilə texnologiya ilə işləmək istəyən, lakin əsas fəaliyyətini proqram kodu yazmaq üzərində qurmaq istəməyən şəxslər üçün maraqlı seçim ola bilər. Bəs IT Biznes Analitika nədir, biznes analitik hansı işləri görür və bu peşə kimlər üçün uyğundur?

IT Biznes Analitika nədir?

IT Biznes Analitika biznes ehtiyaclarının öyrənilməsi və həmin ehtiyacların texniki həllərə çevrilməsi prosesidir. İT biznes analitiki şirkətin və ya müştərinin hansı problemə həll axtardığını müəyyənləşdirir. Daha sonra həmin ehtiyacı proqramçılar, dizaynerlər, test mütəxəssisləri və digər texniki komanda üzvləri üçün aydın şəkildə sənədləşdirir. Məsələn, bank mobil tətbiqinə yeni ödəniş funksiyası əlavə etmək istəyir. Sadəcə “ödəniş funksiyası əlavə edək” demək proqramlaşdırma komandası üçün kifayət deyil.

Biznes analitik müəyyənləşdirməlidir:

istifadəçi ödənişi necə başlayacaq;
hansı məlumatları daxil edəcək;
hansı yoxlamalar aparılacaq;
əməliyyat uğursuz olduqda nə baş verəcək;
hansı sistemlərlə məlumat mübadiləsi aparılacaq;
istifadəçiyə hansı nəticə göstəriləcək.

Beləliklə, biznes ideyası texniki komandanın işləyə biləcəyi konkret tələblərə çevrilir.

IT Business Analyst nə iş görür?

İT biznes analitikinin işi yalnız sənəd hazırlamaqdan ibarət deyil. O, layihənin müxtəlif mərhələlərində biznes və texniki komanda arasında əlaqələndirici rol oynayır. İlk mərhələdə analitik stakeholder-lərlə, yəni layihədə marağı və rolu olan şəxslərlə görüşərək ehtiyacları öyrənir. Düzgün suallar verir, mövcud problemi araşdırır və gözlənilən nəticəni dəqiqləşdirir. Daha sonra biznes proseslərini analiz edir və gələcək sistemin necə işləməli olduğunu təsvir edir. Bunun üçün proses sxemləri, user story-lər, use case-lər, acceptance criteria və funksional tələblər hazırlana bilər. Cari Azərbaycan IT Business Analyst vakansiyalarında da tələblərin toplanması və sənədləşdirilməsi, proses modelləşdirilməsi, Jira və Confluence, SQL, REST API, Postman, Swagger və UAT kimi bacarıqlar tez-tez tələb olunur.

Biznes analitik hansı alətlərlə işləyir?

Alətlər layihəyə və şirkətə görə dəyişə bilər. Buna baxmayaraq, İT biznes analitiklərinin işində bir neçə alət qrupu tez-tez qarşıya çıxır. Jira və Confluence tapşırıqların, tələblərin və layihə sənədlərinin idarə edilməsində istifadə olunur.

draw.io, BPMN və UML kimi vasitə və metodlar biznes proseslərini və sistemin iş prinsipini sxem şəklində göstərməyə kömək edir.

Figma və Balsamiq vasitəsilə gələcək məhsulun ilkin ekranları və prototipləri hazırlana bilər.

SQL məlumat bazasındakı məlumatları anlamaq və sadə sorğularla yoxlama aparmaq üçün faydalıdır.

Postman və Swagger isə API-ləri anlamaq, sorğuları yoxlamaq və sistemlər arasındakı məlumat mübadiləsini analiz etmək üçün istifadə oluna bilər. Biznes analitikin bütün bu alətlər üzrə proqramçı səviyyəsində bilik sahibi olması tələb olunmur. Əsas məsələ onların layihədə hansı məqsədlə istifadə edildiyini anlamaqdır.

IT Biznes Analitika kimlər üçün uyğundur?

Bu sahə ilk növbədə analitik düşünməyi sevən insanlar üçün uyğundur. Qarışıq bir problemi hissələrə bölmək, səbəbləri araşdırmaq və həll variantları tapmaq biznes analitikin gündəlik işinin bir hissəsidir. İnsanlarla ünsiyyət qurmağı bacarmaq da vacibdir. Analitik həm biznes nümayəndələri, həm proqramçılar, həm dizaynerlər, həm də test mütəxəssisləri ilə işləyir. Buna görə texniki məlumatı sadə dillə, biznes tələbini isə texniki komandaya aydın formada çatdırmaq bacarığı böyük üstünlükdür.

IT Biznes Analitika xüsusilə aşağıdakı şəxslər üçün uyğun ola bilər:

İT sahəsinə keçmək istəyənlər;
biznes və texnologiyanın kəsişməsində işləmək istəyənlər;
prosesləri analiz etməyi sevənlər;
proqramlaşdırmaya marağı olsa da, əsasən kod yazmaq istəməyənlər;
layihə və məhsul idarəetməsinə maraq göstərənlər;
məntiqi və sistemli düşünməyi sevənlər.

Biznes, maliyyə, idarəetmə və ya başqa sahədə işləyən şəxslər də texniki biliklərini inkişaf etdirərək bu istiqamətə keçə bilərlər.

IT biznes analitiki olmaq üçün proqramlaşdırma bilmək lazımdır?

İT biznes analitiki olmaq üçün proqramçı olmaq məcburi deyil. Lakin texniki sistemlərin necə işlədiyini anlamaq vacibdir. Frontend və backend anlayışları, verilənlər bazası, API, client-server əlaqəsi və proqram təminatının hazırlanma mərhələləri haqqında baza biliyi iş prosesini xeyli asanlaşdırır. Məsələn, API-nin nə olduğunu anlayan biznes analitik iki sistem arasında məlumatın necə ötürüldüyünü proqramçı ilə daha rahat müzakirə edə bilər. SQL üzrə əsas bilik isə məlumatların yoxlanılmasına və müəyyən biznes qaydalarının düzgün işləyib-işləmədiyini anlamağa kömək edir.

IT Biznes Analitikaya necə başlamaq olar?

Başlanğıcda biznes analizin əsas anlayışlarını öyrənmək lazımdır. Requirement, stakeholder, user story, acceptance criteria, functional və non-functional requirements kimi terminləri başa düşmək mühüm bazadır. Daha sonra BPMN və UML ilə proses modelləşdirilməsi, Jira və Confluence, SQL əsasları, API məntiqi, Postman və Swagger kimi mövzulara keçmək olar. Yalnız nəzəri məlumatla kifayətlənməmək xüsusilə vacibdir. Məsələn, onlayn sifariş sistemi seçərək onun tələblərini toplamaq, proses xəritəsini hazırlamaq, ekran prototipi çəkmək və user story-lər yazmaq real iş mühitinə yaxın praktika yaradır.

Tez-tez verilən suallar

IT Business Analyst proqramçıdır?

Xeyr. Biznes analitik əsasən biznes ehtiyaclarını analiz edir və onları texniki tələblərə çevirir. Lakin texniki anlayışları bilməsi vacibdir.

IT Biznes Analitika üçün SQL lazımdır?

Bir çox layihədə SQL üzrə baza bilikləri faydalıdır. Məlumatların yoxlanılması və verilənlər bazasının məntiqini anlamaq üçün istifadə oluna bilər.

Biznes analitik və Data Analyst eyni peşədirmi?

Xeyr. Data Analyst əsasən məlumatların təhlili ilə məşğul olur. Business Analyst isə biznes ehtiyacları, proseslər və sistem tələbləri üzərində işləyir.

Bu sahəyə sıfırdan başlamaq olar?

Bəli. Biznes analizin əsaslarından başlayaraq texniki mövzuları və alətləri mərhələli şəkildə öyrənmək mümkündür.

Biznes analitik üçün ünsiyyət bacarığı vacibdirmi?

Bəli. Bu peşədə stakeholder-lərin ehtiyaclarını anlamaq və onları texniki komandaya düzgün çatdırmaq əsas vəzifələrdən biridir.

Nəticə

IT Biznes Analitika biznes ehtiyacları ilə texniki həllər arasında əlaqə yaradan mühüm istiqamətdir. İT biznes analitiki problemi araşdırır, tələbləri müəyyənləşdirir, prosesləri modelləşdirir və komandanın nə hazırlamalı olduğunu aydınlaşdırmağa kömək edir. Əgər problemləri analiz etməyi, insanlarla ünsiyyət qurmağı və texnologiya ilə işləməyi sevirsinizsə, bu istiqamət sizin üçün uyğun ola bilər. Başlamaq üçün bütün texniki mövzuları eyni anda öyrənməyə ehtiyac yoxdur. Əvvəlcə biznes analizin əsaslarını mənimsəyin, daha sonra Jira, Confluence, BPMN, UML, SQL və API kimi mövzuları praktik layihələr üzərində öyrənərək biliklərinizi mərhələli şəkildə inkişaf etdirin.