Pivot Table — Microsoft Excel-də böyük həcmdə məlumatları sürətli şəkildə ümumiləşdirmək, qruplaşdırmaq, müqayisə etmək və analiz etmək üçün istifadə olunan güclü məlumat təhlili alətidir. Sadə desək, Pivot Table uzun və qarışıq görünən bir cədvəldəki məlumatları daha aydın hesabat formasına çevirməyə imkan verir. Bunun üçün bütün rəqəmləri əl ilə toplamaq, ayrıca formulalar yazmaq və ya hər göstərici üçün yeni cədvəl hazırlamaq lazım deyil. Məsələn, əlinizdə minlərlə satış sətrindən ibarət Microsoft Excel faylı varsa, Pivot Table vasitəsilə bir neçə saniyə ərzində hansı məhsulun daha çox satıldığını, hansı ayda satışların artdığını, hansı filialın daha yüksək gəlir əldə etdiyini və hər əməkdaşın satış nəticəsini görə bilərsiniz. Bu səbəbdən Pivot Table Excel-də məlumatlarla işləyən şəxslər, mühasiblər, marketinq mütəxəssisləri, maliyyə əməkdaşları, satış komandaları və xüsusilə Data Analitika sahəsində çalışan mütəxəssislər üçün vacib alətlərdən biridir.

Pivot Table nə üçün istifadə olunur?

Pivot Table əsasən böyük cədvəllərdə yerləşən məlumatları daha rahat başa düşmək və vacib nəticələri sürətlə görmək üçün istifadə olunur. Adi Excel cədvəlində yüzlərlə və ya minlərlə sətir ola bilər. Bu məlumatlara sadəcə baxaraq nəticə çıxarmaq çətinləşir. Pivot Table həmin məlumatları müəyyən kateqoriyalar üzrə qruplaşdıraraq ümumi nəticəni təqdim edir. Məsələn, satış məlumatlarında məhsul adı, satış tarixi, satış əməkdaşı, filial, məhsul kateqoriyası, satılan məhsul sayı və gəlir kimi sütunlar ola bilər. Pivot Table vasitəsilə “Hər filial nə qədər satış edib?”, “Hansı məhsul kateqoriyası daha çox gəlir gətirib?”, “Aylara görə satış necə dəyişib?” və ya “Hansı əməkdaş daha çox satış edib?” kimi sualların cavabını tez əldə etmək mümkündür.

Bu xüsusiyyət Pivot Table-ı sadəcə cədvəl yaratmaq vasitəsi deyil, məlumatlardan nəticə çıxarmaq üçün istifadə olunan analitik alətə çevirir.

Pivot Table necə işləyir?

Pivot Table yaradıldıqdan sonra Excel məlumat sütunlarını ayrı-ayrı sahələr — fields kimi göstərir. Pivot Table əsasən dörd hissədən ibarətdir: Rows, Columns, Values və Filters.

Rows məlumatları sətirlər üzrə qruplaşdırmaq üçün istifadə olunur. Məsələn, məhsul adlarını və ya filialları Rows hissəsinə yerləşdirmək olar.

Columns məlumatları sütunlar üzrə müqayisə etməyə imkan verir. Məsələn, ayları Columns hissəsinə əlavə etməklə müxtəlif ayların nəticələrini yan-yana görmək mümkündür.

Values hesablanacaq rəqəmsal göstəriciləri saxlayır. Satış məbləği Values hissəsinə yerləşdirildikdə Excel həmin göstəriciləri avtomatik olaraq toplaya, saya və ya orta qiymətini hesablaya bilər.

Filters isə hesabatda yalnız müəyyən məlumatların göstərilməsinə imkan verir. Məsələn, yalnız Bakı filialının və ya yalnız müəyyən məhsul kateqoriyasının nəticələrini göstərmək mümkündür.

Bu sahələrin yerlərini dəyişməklə eyni data set üzərində müxtəlif hesabatlar hazırlamaq olar. Pivot sözünün mənası da məhz məlumatlara fərqli istiqamətlərdən baxa bilmək imkanını ifadə edir.

Excel-də Pivot Table necə yaradılır?

Pivot Table yaratmaq üçün ilk növbədə məlumatların düzgün strukturlaşdırılması vacibdir. Cədvəldə hər sütunun öz başlığı olmalı və eyni sütunda mümkün qədər eyni tip məlumat saxlanmalıdır.

Məsələn, ayrıca Tarix, Məhsul, Kateqoriya, Satış əməkdaşı, Say və Məbləğ sütunları yaradıla bilər. Məlumatların daxilində hər hansı bir xanaya klik etdikdən sonra Excel menyusundan Insert bölməsinə keçərək PivotTable seçilir. Excel Pivot Table üçün istifadə olunacaq məlumat diapazonunu avtomatik müəyyən edə bilər. Bundan sonra hesabatın yeni worksheet-də və ya mövcud worksheet-də yerləşdiriləcəyi seçilir. Pivot Table yaradıldıqdan sonra sağ tərəfdə PivotTable Fields paneli açılır. Burada mövcud sütunlar Rows, Columns, Values və Filters hissələrinə sürüklənərək hesabat hazırlanır. Məsələn, “Məhsul” sahəsini Rows hissəsinə, “Ay” sahəsini Columns hissəsinə və “Satış məbləği” sahəsini Values hissəsinə yerləşdirdikdə hər məhsulun aylara görə ümumi satış məbləğini göstərən hesabat əldə etmək mümkündür.

Pivot Table-da hansı hesablamaları etmək olar?

Pivot Table yalnız rəqəmlərin cəmini hesablamaq üçün istifadə olunmur. Values sahəsində məlumatlar Sum vasitəsilə toplana, Count ilə sayı hesablana, Average ilə orta qiymət müəyyən edilə, Minimum və Maximum ilə ən kiçik və ən böyük göstəricilər tapıla bilər. Bu xüsusiyyətlər məlumatı müxtəlif aspektlərdən analiz etməyə imkan verir. Məsələn, satış məlumatlarında ümumi gəliri hesablamaq üçün Sum, sifariş sayını müəyyən etmək üçün Count, orta sifariş məbləğini hesablamaq üçün isə Average istifadə edilə bilər. Beləliklə, eyni məlumatlardan fərqli biznes göstəriciləri əldə etmək mümkündür.

Pivot Table-da Filter və Slicer nədir?

Böyük hesabatlarda bütün məlumatları eyni anda göstərmək əvəzinə müəyyən hissələri seçərək analiz etmək daha rahat ola bilər. Pivot Table daxilində Filters sahəsi müəyyən kriteriyalara uyğun məlumatların göstərilməsinə imkan verir. Slicer isə filtrasiya prosesini daha vizual və rahat edir. Slicer əlavə etdikdə ekranda kateqoriyaları göstərən düymələr yaranır. İstifadəçi həmin düymələrdən birinə klik edərək Pivot Table-da yalnız seçilmiş məlumatları görə bilər. Məsələn, satış hesabatına filiallar üzrə Slicer əlavə olunarsa, istifadəçi “Gənclik”, “Xətai” və digər filiallar arasında sürətli keçid edə bilər.

Pivot Chart nədir?

Pivot Table nəticələrini yalnız rəqəmlərlə deyil, qrafik formasında da təqdim etmək mümkündür. Bunun üçün Pivot Chart istifadə olunur. Pivot Chart Pivot Table daxilindəki məlumatlara bağlı dinamik qrafikdir. Pivot Table-da filtr və ya məlumat strukturu dəyişdirildikdə qrafik də həmin dəyişikliklərə uyğun olaraq yenilənir. Bu xüsusiyyət məlumatların vizualizasiyasını və trendlərin daha rahat görünməsini təmin edir. Məsələn, aylıq satış göstəricilərini Pivot Chart vasitəsilə xətt və ya sütun qrafiki şəklində göstərərək satışların hansı dövrdə yüksəldiyini və ya azaldığını daha asan müəyyən etmək mümkündür.

Pivot Table və Formula arasında fərq nədir?

Excel-də həm Formula, həm də Pivot Table məlumatlarla işləmək üçün istifadə olunur, lakin onların məqsədləri fərqlidir. Formula müəyyən hüceyrələr üzərində konkret hesablamalar aparmağa imkan verir. Məsələn, SUM funksiyası rəqəmləri toplayır, AVERAGE orta qiyməti hesablayır, IF isə müəyyən şərtə əsasən nəticə qaytarır. Pivot Table isə mövcud data set-i ümumiləşdirərək onun daxilindəki məlumatları müxtəlif kateqoriyalar üzrə analiz etməyə imkan verir. Kiçik və konkret hesablamalarda formulalardan istifadə etmək daha rahat ola bilər. Böyük məlumat dəstlərini qruplaşdırmaq, müqayisə etmək və dinamik hesabat hazırlamaq lazım gəldikdə isə Pivot Table daha effektivdir. Praktikada bu iki alət çox vaxt birlikdə istifadə olunur.

Pivot Table və Power Query arasında fərq nədir?

Pivot Table və Power Query Excel-də məlumatlarla işləyərkən tez-tez birlikdə istifadə edilən iki fərqli alətdir. Power Query əsasən məlumatların müxtəlif mənbələrdən gətirilməsi, təmizlənməsi və transformasiyası üçün istifadə olunur. Pivot Table isə artıq hazırlanmış məlumatların analiz və ümumiləşdirilməsi üçün daha uyğundur.

Məsələn, müxtəlif Excel fayllarından gələn satış məlumatlarını Power Query vasitəsilə birləşdirib təmizləmək, daha sonra həmin məlumatlardan Pivot Table yaradaraq nəticələri analiz etmək mümkündür. Beləliklə, Power Query məlumatı analizə hazırlayır, Pivot Table isə həmin məlumatdan nəticə çıxarmağa kömək edir.

Pivot Table-ın üstünlükləri nələrdir?

Pivot Table böyük həcmli məlumatların əl ilə hazırlanmış hesabatlarla müqayisədə daha sürətli analiz edilməsinə imkan verir. Eyni məlumatlardan müxtəlif hesabatlar yaratmaq, kateqoriyalar arasında müqayisə aparmaq və nəticələri filtrasiya etmək mümkündür. Mənbə məlumat dəyişdikdə Pivot Table yenilənərək yeni nəticələri göstərə bilər. Bu da mütəmadi hazırlanan satış, maliyyə, marketinq və digər hesabatlarda vaxt itkisinin azalmasına kömək edir. Pivot Table-ın əsas üstünlüklərindən biri də məlumat mənbəyini dəyişdirmədən fərqli analitik baxışlar yaratmağa imkan verməsidir.

Pivot Table istifadə edərkən nələrə diqqət etmək lazımdır?

Pivot Table-ın düzgün işləməsi üçün ilkin məlumatların strukturlaşdırılması vacibdir. Sütun başlıqlarının aydın olması, boş sətirlərin minimuma endirilməsi, eyni sütunda eyni tip məlumatların saxlanması və tarix və rəqəm formatlarının düzgün seçilməsi hesabatın keyfiyyətinə təsir göstərir. Mənbə məlumat dəyişdikdən sonra Pivot Table avtomatik olaraq hər zaman yeni məlumatı göstərməyə bilər. Belə hallarda Refresh əmri vasitəsilə hesabat yenilənməlidir. Məlumatda səhvlər və ya dublikatlar varsa, Pivot Table həmin səhvləri də hesabatda əks etdirə bilər. Buna görə analizdən əvvəl məlumatların yoxlanılması və lazım gəldikdə Power Query kimi alətlər vasitəsilə təmizlənməsi vacibdir.

Pivot Table Data Analitik üçün niyə vacibdir?

Data Analitika prosesində əsas məqsədlərdən biri böyük məlumat dəstlərini daha aydın nəticələrə çevirməkdir. Pivot Table Data Analitikə məlumatları sürətli şəkildə qruplaşdırmaq, müxtəlif göstəriciləri müqayisə etmək, trendləri görmək və ilkin analizi həyata keçirmək imkanı verir. Xüsusilə Excel əsaslı biznes məlumatları ilə işləyərkən Pivot Table ən çox istifadə olunan analitik alətlərdən biridir. Daha geniş Data Analitika prosesində isə Pivot Table Microsoft Excel, Power Query, SQL və Power BI kimi digər alətlərlə birlikdə istifadə edilə bilər.

Əgər Excel-də məlumatların təhlili, Pivot Table, Power Query, Power BI və digər analitik alətlərlə işləməyi öyrənmək istəyirsinizsə, JET Academy-nin Data Analitika və Ofis Proqramları təlimləri ilə tanış ola bilərsiniz.