Dəyişən (ingiliscə “Variable”) proqramlaşdırmada məlumatı saxlamaq üçün istifadə olunan konteynerdir. Dəyişənlər proqramın işləmə zamanı müxtəlif növ məlumatları, məsələn, ədədlər, mətnlər və məntiqi dəyərləri saxlaya bilər və onların dəyərləri proqram daxilində dəyişə bilər. Dəyişənlər proqramın dinamikliyini təmin edir və kodun daha çevik və istifadəyə yararlı olmasını mümkün edir.

Əsas Anlayışlar və Prinsiplər

Variable-lar üç əsas komponentdən ibarətdir: adı, tipi və dəyəri. Ad dəyişəni identifikasiya edir, tip saxlanacaq məlumatın növünü göstərir, dəyər isə dəyişənin hazırkı məlumatını ifadə edir. Proqramçılar dəyişənlər vasitəsilə məlumatı oxuya, dəyişdirə və hesablama əməliyyatlarına daxil edə bilərlər.

Variable Növləri

Müxtəlif proqramlaşdırma dillərində variable-lar fərqli növlərə malikdir:

• Sabitlər (Constants): Dəyəri dəyişməyən variable-lardır.
• Yerli variable (Local Variables): Funksiya və ya blok daxilində istifadə olunan variable-lar.
• Qlobal variable-lar (Global Variables): Proqramın hər yerindən daxil olunabilən variable-lar.
• Dinamik variable-lar: Proqram işləmə zamanı yaradılan və dəyişən məlumatı saxlaya bilən variable-lar.

Müasir Dillərdə İcra

• JavaScript: let, const, var açar sözləri ilə variable-lar təyin olunur.
• Python: Variable-lar tip təyini olmadan sadəcə ad = dəyər şəklində yaradılır.
• Java: Variable tipi əvvəlcədən göstərilməlidir, məsələn int age = 16;.
• C++: Variable tipinə görə int, float, string və s. təyin olunur.

Real Həyatda Tətbiqi

Dəyişənlər proqramlaşdırmanın hər sahəsində istifadə olunur:

• Hesablama əməliyyatlarında, məsələn bank proqramlarında balans saxlamaq.
• Veb inkişafında form məlumatlarını toplamaq və istifadəçi girişini saxlamaq.
• Oyun proqramlaşdırmada oyunçu və obyektlərin vəziyyətini izləmək.
• Data analitikada məlumatların müvəqqəti saxlanması və hesablama əməliyyatları üçün.

Tövsiyələr

Dəyişənləri düzgün adlandırmaq və tipinə uyğun istifadə etmək proqramın oxunaqlığını və etibarlılığını artırır. Qlobal dəyişənlərdən yalnız lazım olduqda istifadə etmək, yerli dəyişənləri mümkün qədər funksiyalarda saxlamaq yaxşı təcrübədir.

Dəyişən anlayışını başa düşmək proqramlaşdırmanın əsas bacarıqlarından biridir, çünki məlumatların idarə olunması və proqramın dinamik işləməsi onun üzərində qurulur.